Make your own free website on Tripod.com
 

Tyø kheo Bodhicitto

 Trong 45 naêm hoaèng phaùp ñoä sinh, Ñöùc Phaät ñaõ du haønh khaép mieàn Baéc AÁn ñoä ñeå giaûng daïy con ñöôøng giaûi thoaùt maø Ngaøi ñaõ tìm ra. Raát nhieàu ngöôøi ñaõ quy y vôùi Ngaøi, trôû thaønh caùc tu só nam vaø nöõ hoaëc caùc ñeä töû cö só. Trong moät thôøi gian daøi nhö theá vaø vôùi raát nhieàu ñeä töû coù nhieàu nguoàn goác khaùc nhau, Ngaøi ñaõ ñeå laïi moät kho taøng caùc lôøi giaûng quyù baùu vôùi nhieàu chuû ñeà, coâng duïng khaùc nhau. Tuy nhieân, coát tuûy cuûa caùc lôøi giaûng ñoù luùc naøo cuõng gioáng nhau:

  --"Naày chö Tyø kheo, baây giôø cuõng nhö tröôùc ñaây, Nhö Lai chæ daïy veà Khoå vaø Con ñöôøng Dieät khoå".

 Ñöùc Phaät

 Danh töø "Buddhism" laø moät danh töø phöông Taây duøng ñeå goïi taäp hôïp caùc lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät, ñeå goïi moät toân giaùo xaây döïng treân neàn taûng cuûa caùc lôøi daïy ñoù. Tuy nhieân, taïi caùc quoác gia Nam AÙ vaø Ñoâng Nam AÙ, danh töø nguyeân thuûy thöôøng duøng laø "Buddha-Sasana", coù nghóa laø lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät, hay Phaät Giaùo.

 "Buddha", Phaät-ñaø, khoâng phaûi laø teân rieâng. Ñoù laø moät quaû vò, coù nghóa laø ngöôøi Giaùc ngoä (Giaùc giaû), ngöôøi Tænh thöùc, hoaëc laø ngöôøi Bieát nhö thaät. Teân rieâng cuûa Ñöùc Phaät laø Só-ñaït-ña Coà-ñaøm (Siddhattha Gotama). Tuy nhieân, ngaøy nay coù raát ít ngöôøi duøng teân goïi naày. Chuùng ta thöôøng goïi Ngaøi laø Ñöùc Phaät, hoaëc Ñöùc Phaät Coà-ñaøm.

 Ñöùc Phaät soáng vaøo khoaûng 25 theá kyû tröôùc taïi vuøng Baéc AÁn ñoä. Ngaøi sinh ra laø moät vò hoaøng töû cuûa vöông quoác Thích-ca (Sakya) taïi vuøng chaân nuùi Hy maõ laïp sôn, ngaøy nay thuoäc nöôùc Nepal. Ngaøi soáng trong nhung luïa, coù moät thôøi nieân thieáu cao sang, keát hoân vôùi coâng chuùa Da-du-ñaø-la (Yasodhara), vaø coù moät ngöôøi con trai teân laø La-haàu-la (Rahula).

 Ñôøi soáng nhung luïa ñoù khoâng che ñöôïc maét cuûa moät ngöôøi hieàn trieát vaø thoâng minh nhö Ngaøi. Maëc duø vò vua cha ñaõ gaéng coâng taïo caùc thuù vui giaûi trí ñeå Ngaøi ñaém say vaøo caùc caûnh vui söôùng trong hoaøng cung, Ngaøi Só-ñaït-ña cuõng baét ñaàu nhaän thöùc ñöôïc beà maët ñen toái cuûa cuoäc ñôøi, noãi khoå ñau cuûa ñoàng loaïi vaø tính chaát voâ thöôøng cuûa moïi söï vieäc.

 Moät laàn noï, khi Ngaøi ñaùnh xe ngöïa daïo chôi treân ñöôøng phoá, Ngaøi thaáy ñöôïc boán caûnh vaät laøm thay ñoåi caùc tö duy cuûa Ngaøi. Ngaøi thaáy moät cuï giaø run raåy, moät ngöôøi beänh reân sieát, vaø moät töû thi sình thoái. Ba caûnh naày khieán Ngaøi suy nghó raát nhieàu vaø quyeát taâm tìm moät phöông caùch ñeå giuùp nhaân loaïi vaø ñeå tìm moät yù nghóa chaân thaät cuûa ñôøi soáng. Caûnh vaät thöù tö laø caûnh cuûa moät vò du taêng bình an tónh laëng ñaõ khieán cho Ngaøi coù moät nieàm hy voïng laø ñoù coù theå laø moät con ñöôøng ñeå tìm ra Chaân Lyù, thoaùt khoûi hoaïn khoå.

 Vaøo luùc 29 tuoåi, thaùi töû Só-ñaït-ña rôøi hoaøng cung, rôøi gia ñình vôï con, gia nhaäp ñôøi soáng cuûa moät ñaïo só khaát thöïc trong 6 naêm, ñi tìm con ñöôøng dieät khoå. Vaøo ñeâm traêng raèm thaùng Tö, khi ngoài thieàn döôùi coäi caây Boà ñeà ôû Gaya, Ngaøi tìm ñöôïc lôøi giaûi ñaùp vaø giaùc ngoä. Luùc ñoù, Ngaøi ñöôïc 35 tuoåi. Ñaáng Giaùc Ngoä giôø ñaây ñöôïc goïi laø Ñöùc Phaät. Ngaøi ñi ñeán Sa-naëc (Sarnath) gaàn thaønh phoá Ba-na-laïi (Benares) vaø thuyeát giaûng baøi phaùp ñaàu tieân - Chuyeån Phaùp Luaân - taïi khu vöôøn nai (Loäc Uyeån). Trong 45 naêm tieáp theo, Ngaøi du haønh töø nôi naày sang nôi khaùc, giaûng daïy veà con ñöôøng giaùc ngoä cho nhöõng ai höõu duyeân vaø saün saøng tu hoïc, vaø Ngaøi thaønh laäp moät giaùo ñoaøn caùc vò tyø kheo (nam tu só) vaø tyø kheo ni (nöõ tu só) thöôøng ñöôïc goïi laø Taêng ñoaøn (Sangha).

 Trong suoát cuoäc ñôøi hoaèng hoùa, duø phaûi ñoái phoù vôùi nhieàu trôû ngaïi, Ñöùc Phaät luùc naøo cuõng giöõ moät phong thaùi an nhieân töï taïi, vaø ngay caû trong giôø phuùt laâm chung, Ngaøi vaãn bình thaûn cho duø thaân xaùc ñaõ suy yeáu. Ngay trong giôø phuùt cuoái cuøng ñoù, Ngaøi vaãn tieáp tuïc giaûng daïy vaø khuyeân baûo caùc ñeä töû ñeå hoï tieáp tuïc tu taäp theo giaùo phaùp cuûa Ngaøi: --"Naày caùc tyø kheo, Nhö Lai khuyeân quyù vò raèng moïi phaùp höõu vi ñeàu voâ thöôøng, quyù vò haõy tinh taán vôùi chaùnh nieäm". Ñoù laø nhöõng lôøi cuoái cuøng cuûa ñöùc Phaät, vaø Ngaøi nhaäp dieät vaøo naêm 80 tuoåi, trong naêm 543 tröôùc Coâng Nguyeân.

 Maëc duø giôø ñaây ñaõ hôn 2 500 naêm töø khi Ñöùc Phaät nhaäp Ñaïi Nieát baøn, lôøi daïy cuûa Ngaøi, hay laø Phaät Phaùp (Dhamma), vaãn coøn höõu ích cho chuùng ta vaø Giaùo Phaùp ñoù chính laø vò Thaày cuûa chuùng ta. Taêng ñoaøn laø coäng ñoàng nhöõng ngöôøi quyeát taâm hoïc hoûi, thöïc haønh vaø truyeàn daïy Chaùnh Phaùp, ñaõ nhaän ngoïn ñuoác töø vò Thaày khai saùng vaø tieáp tuïc truyeàn giöõ ngoïn ñuoác ñoù qua nhieàu quoác ñoä vaø nhieàu theá kyû. Ba yeáu toá naày -- Ñöùc Phaät, ngöôøi khai saùng ñaïo; Phaùp, lôøi daïy cuûa Ngaøi; vaø Taêng, coäng ñoàng caùc tu só -- laäp thaønh Tam Baûo maø caùc Phaät töû toân kính, vaø cuõng laø Ba Nôi Nöông Töïa (Tam Quy Y) ñeå höôùng daãn ngöôøi con Phaät treân Con ñöôøng ñöa ñeán haïnh phuùc vaø an laønh toái haäu. Moãi naêm, vaøo ngaøy raèm thaùng Tö aâm lòch (ngaøy Vesakha), haèng trieäu tín ñoà Phaät giaùo -- trong truyeàn thoáng Nguyeân thuûy -- treân toaøn theá giôùi cuøng nhau cöû haønh ñaïi leã Tam Hôïp, kyû nieäm ngaøy sinh (Phaät Ñaûn), ngaøy Thaønh Ñaïo, vaø ngaøy Ñaïi Nieát Baøn cuûa ngöôøi Cha Laønh kính yeâu.

 Caên baûn ñaïo Phaät

 Caùc yù töôûng chính yeáu cuûa ñaïo Phaät ñöôïc thu goàm trong Boán Söï Thaät Cao Quyù (Töù Dieäu Ñeá) vaø Con Ñöôøng Trung Dung (Trung Ñaïo) maø Ñöùc Phaät ñaõ giaûng trong baøi phaùp ñaàu tieân taïi vöôøn nai sau ngaøy thaønh ñaïo. Boán söï thaät ñoù laø:

      1. Söï thaät veà Khoå (Khoå ñeá): Ñaây laø söï thaät veà caùc vaán ñeà cuûa ñôøi soáng, qua sinh, giaø, beänh, vaø cheát, vaø nhöõng öu saàu, thaát voïng. Dó nhieân nhöõng ñieàu naày laø baát toaïi yù vaø ngöôøi ta luoân coá gaéng traùnh neù, khoâng muoán dính vaøo chuùng. Hôn theá, taát caû nhöõng vieäc gì treân ñôøi, do caùc ñieàu kieän maø coù, thöôøng coù maàm moáng ñau khoå vì chuùng khoâng thöôøng toàn, chæ taïm bôï, xung khaéc vaø giaû taïo, khoâng coù moät chuû theå laâu beàn. Chuùng taïo saàu khoå vaø thaát voïng cho nhöõng ai vì voâ minh maø chaáp chaët vaøo chuùng. Nhöõng ai muoán töï do thoaùt khoûi caùc khoå ñau caàn coù moät thaùi ñoä ñuùng ñaén, moät tri kieán vaø trí tueä ñeå nhìn moïi söï vaät treân ñôøi. Caàn phaûi hoïc taäp ñeå nhaän ñònh söï vaät ñuùng theo baûn chaát cuûa chuùng. Caùc söï coá baát toaïi yù cuûa ñôøi soáng caàn phaûi ñöôïc quaùn saùt, nhaän ñònh vaø thoâng hieåu.

      2. Söï thaät veà Nguoàn goác cuûa Khoå (Taäp ñeá): Trong söï thaät naày, Ñöùc Phaät quaùn xeùt vaø giaûi thích söï khôûi sinh cuûa hoaïn khoå töø nhieàu nguyeân nhaân vaø ñieàu kieän. Ñaây laø söï thaät saâu xa veà luaät Nhaân-Quaû vaø Duyeân Nghieäp. Taát caû caùc loaïi hoaïn khoå treân ñôøi ñeàu baét nguoàn töø loøng tham thuû, vaø caùc tham muoán ích kyû ñeàu baét nguoàn töø si meâ, voâ minh. Vì khoâng bieát roõ baûn chaát thaät söï cuûa moïi ñoái töôïng treân ñôøi neân con ngöôøi tham muoán chieám ñoaït vaø laøm noâ leä chaáp chaët vaøo chuùng. Vì caùc tham muoán ñoù khoâng bao giôø ñöôïc thoûa maõn vaø qua nhöõng phaûn öùng khoâng thích nghi, hoï laïi taïo ra söï buoàn khoå vaø thaát voïng cho chính hoï. Töø caùc tham thuû bieåu hieän qua lôøi noùi, cöû chæ hoaëc trong taâm yù, hoï taïo ra caùc nghieäp haønh gaây ñau khoå cho chính hoï vaø cho ngöôøi khaùc, vaø ñau khoå ñoù ngaøy caøng choàng chaát.

 3. Söï thaät veà söï Dieät Khoå (Dieät ñeá): Ñaây laø söï thaät veà muïc ñích cuûa ngöôøi con Phaät. Khi voâ minh hoaøn toaøn ñöôïc phaù tan qua trí tueä chaân thaät vaø khi loøng tham thuû vaø ích kyû bò huûy dieät vaø thay theá baèng thaùi ñoä ñuùng ñaén cuûa töø bi vaø trí tueä, Nieát Baøn -- traïng thaùi cuûa an bình toái haäu, hoaøn toaøn giaûi thoaùt khoûi moïi khoå ñau vaø laäu hoaëc -- seõ ñöôïc thöïc chöùng. Ñoái vôùi nhöõng ai vaãn coøn ñang tu taäp, chöa ñeán giaûi thoaùt roát raùo, hoï seõ thaáy raèng khi söï voâ minh vaø tham thuû ñöôïc giaûm thieåu thì caùc phieàn naõo cuõng theo ñoù maø giaûm thieåu. Khi ñôøi soáng cuûa hoï ñöôïc höôùng veà töø bi vaø trí tueä, ñôøi soáng ñoù seõ taïo ra nhieàu haïnh phuùc vaø an laønh cho chính hoï vaø nhöõng ngöôøi chung quanh.

      4. Söï thaät veà Con ñöôøng ñöa ñeán taän dieät Khoå ñau (Ñaïo ñeá): Ñaây laø söï thaät veà con ñöôøng haønh ñaïo cuûa moïi Phaät töû, laø ñöôøng höôùng sinh hoaït cuûa ngöôøi con Phaät, bao goàm caùc caên baûn chính yeáu cuûa lôøi Phaät daïy vaø ñöôøng loái thöïc haønh ñeå tieán ñeán Nieát Baïn, giaûi phoùng khoûi moïi raøng buoäc vaøo cuoäc soáng luaân hoài trong theá gian. Con ñöôøng naày goïi laø Con Ñöôøng Taùm Chaùnh (Baùt Chaùnh Ñaïo), goàm coù 8 yeáu toá chaân chaùnh vaø chia thaønh 3 nhoùm (Tam voâ laäu hoïc, 3 nhoùm hoïc ñeå dieät tröø phieàn naõo):

 - Giôùi: Chaùnh ngöõ, Chaùnh nghhieäp, Chaùnh maïng
 - Ñònh: Chaùnh tinh taán, Chaùnh nieäm, Chaùnh ñònh
 - Tueä: Chaùnh kieán, Chaùnh tö duy
 Theo söï thaät naày, moät ñôøi soáng toát ñeïp khoâng phaûi chæ do gaéng coâng caûi thieän caùc yeáu toá ngoaïi vi lieân quan ñeán xaõ hoäi vaø thieân nhieân. Caàn phaûi phoái hôïp vôùi söï tu taäp vaø caûi thieän baûn thaân nhö trình baøy qua Baùt Chaùnh Ñaïo, coù lieân quan ñeán vieäc giöõ gìn giôùi haïnh, huaân taäp taâm yù, vaø khai phaùt trí tueä. Noùi caùch khaùc:
 - Khoâng laøm ñieàu gì gaây ñau khoå cho mình vaø cho ngöôøi khaùc;
 - Nuoâi döôõng ñieàu thieän taïo an vui cho caù nhaân vaø cho moïi ngöôøi; vaø
 - Thanh loïc taâm yù, loaïi tröø nhöõng bôïn nhô cuûa tham lam, saân haän, vaø si meâ.
 Con ñöôøng Taùm Chaùnh naày goïi laø Trung Ñaïo, vì ñaây laø moät ñöôøng loái thaêng baèng, khoâng coù nhöõng cöïc ñoan cuûa söï haønh haï xaùc thaân hoaëc noâ leä duïc laïc. Ñaây laø con ñöôøng duy nhaát ñeå giaùc ngoä giaûi thoaùt. Ñöùc Phaät daïy raèng nôi naøo caùc ñeä töû cuûa Ngaøi luoân gaéng coâng haønh trì treân con ñöôøng naày thì nôi ñoù seõ khoâng bao giôø thieáu vaéng caùc baäc thaùnh trí giaùc ngoä. Söï phaân tích thaønh 8 yeáu toá hoaëc 3 nhoùm tu hoïc laø ñeå cho deã hieåu. Tuy nhieân, caùc yeáu toá ñoù caàn phaûi ñöôïc haønh trì ñoàng ñeàu - khoâng thieáu soùt moät yeáu toá naøo - ñeå boå sung, hoã trôï cho nhau, thì con ñöôøng ñoù môùi troïn veïn vaø mang ñeán ích lôïi, giaûi thoaùt thaät söï.

 Treân ñaây laø moät thaùi ñoä soáng cuûa ñaïo Phaät, moät con ñöôøng roäng môû cho taát caû moïi ngöôøi, khoâng phaân bieät maøu da, giôùi tính, giai caáp. Ñöùc Phaät tuyeân boá raèng moïi ngöôøi ñeàu bình ñaúng, vaø chæ ñöôïc ñaùnh giaù qua haønh ñoäng vaø phong caùch cuûa hoï, qua nhöõng gì hoï suy nghó vaø thöïc haønh, khoâng phaûi qua maøu da vaø queâ quaùn. Moãi ngöôøi laõnh chòu haäu quaû veà haønh ñoäng cuûa mình theo luaät nhaân quaû. Moãi ngöôøi laø chuû cuûa mình. Con ñöôøng tu hoïc laø con ñöôøng töï noã löïc, khoâng caàn caùc ñieàu caàu xin thaàn linh hay meâ tín dò ñoan. Con ngöôøi coù khaû naêng caûi thieän cho ñôøi soáng cuûa chính hoï vaø ñaït ñeán muïc ñích toái haäu qua caùc coá gaéng tinh taán cuûa chính hoï. Ngay caû Ñöùc Phaät cuõng khoâng bao giôø tuyeân boá Ngaøi laø ñaáng cöùu roãi. Ngaøi chæ laø ngöôøi tìm ra Con ñöôøng giaûi thoaùt, vaø Ngaøi chæ daïy cho chuùng ta veà con ñöôøng ñoù. Ngaøi höôùng daãn vaø khuyeán taán chuùng ta, nhöng chuùng ta phaûi töï mình tieán böôùc treân con ñöôøng ñoù. Khi ta tieán böôùc ñöôïc treân nhöõng chaëng ñöôøng thì ta coù theå khuyeán khích vaø höôùng daãn nhöõng ngöôøi baïn ñoàng haønh cuûa ta.

 Cho nhöõng ai ñang ñi treân con ñöôøng thanh loïc baûn thaân, Ñöùc Phaät daïy raèng tri thöùc vaø trí tueä laø chìa khoùa quan yeáu. Trí tueä chæ coù theå ñöôïc khai phaùt qua haønh trì thieàn quaùn. Haønh giaû caàn phaûi quaùn soi thaâm saâu vaøo noäi taâm, ñeå traïch vaán vaø thoâng hieåu cho chính mình. Caùc nguyeân taéc cuûa ñaïo Phaät laø phaûi töï mình chöùng ngoä, chöù khoâng phaûi nhöõng giaùo ñieàu ñeå muø quaùng tin theo.

 Phöông phaùp Ñöùc Phaät daïy qua Töù Dieäu Ñeá coù theå xem nhö laø nhöõng lôøi daïy cuûa moät vò y só: ñònh beänh (Khoå ñeá), xaùc ñònh nguyeân nhaân cuûa beänh (Taäp ñeá), moâ taû traïng thaùi khi laønh beänh (Dieät ñeá), vaø caùch thöùc trò beänh (Ñaïo ñeá).

 Coù raát nhieàu ngöôøi öa thích baøn luaän, doø ñoaùn, bình giaûi veà caùc lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät, qua laêng kính trieát lyù, luaän lyù, taâm lyù, taâm linh, v.v. Tuy nhieân, ñoù chæ laø nhöõng kieán thöùc ñaàu tieân, phieán dieän, qua saùch vôû vaø suy luaän, thöôøng goïi laø Vaên hueä vaø Tö hueä. Theâm vaøo ñoù, ñaïo Phaät caàn phaûi ñöôïc thöïc chöùng ñeå phaùt trieån trí tueä thaät söï, goïi laø Tu hueä, chöù khoâng phaûi chæ ñeå lyù luaän, tranh caõi suoâng. Ñaïo Phaät laø nhöõng höôùng daãn ñeå chuùng ta thöïc haønh, tu taäp thanh loïc taâm yù, ñeå chuùng ta thaáy ñöôïc lôïi ích qua kinh nghieäm thöïc teá cuûa chính baûn thaân trong ñôøi soáng haèng ngaøy. Ñöùc Phaät ñaõ töøng daïy raèng:

  --"Giaùo phaùp cuûa Nhö Lai ñöôïc giaûng roõ raøng, ñeå thöïc chöùng vôùi keát quaû hieän tieàn, vöôït thôøi gian, môøi moïi ngöôøi ñeán xem, ñöa ñeán giaûi thoaùt, ñöôïc ngöôøi trí thoâng hieåu, töï moãi ngöôøi phaûi thöïc hieän cho chính mình".

 Tyø kheo Bodhicitto, "Introducing Buddhism"